Boekbespreking door Frans van Schijndel

Waarom zijn wij niet gelukkig? - Richard Layard

Professor Richard Layard, tegenwoordig Lord Layard of Highgate, was hoogleraar aan de London School of Economics, adviseur van premier Blair en van de Russische regering.

Voor wie?

Voor iedereen met een interesse in de relatie tussen persoonlijk geluk en economische politiek.

Samenvatting

Layard schetst als econoom een door (wetenschappelijk) onderzoek onderbouwd beeld van een westerse maatschappij die steeds welvarender wordt, maar waar de groei van het persoonlijke geluk sterk achterblijft. Volgens Layard maakt geld alleen gelukkiger als we rijker worden t.o.v. de ander. Als we als samenleving in zijn geheel rijker worden heeft dit dus maar weinig effect op ons geluksgevoel. Bovendien zijn we heel snel aan een bepaalde rijkdom gewend waardoor onze geluksbeleving weer terugzakt. Alleen als extra geld ons uit de armoede tilt heeft het effect op ons geluk. Leeftijd, geslacht, uiterlijk, lichamelijke en geestelijke energie en opleiding hebben niet of nauwelijks invloed op ons geluk. Wat ons echt geluk brengt is zekerheid en veiligheid op het gebied van familiebetrekkingen (huwelijk), basisinkomen, werk, onze sociale omgeving (vertrouwen) en gezondheid. Daarnaast spelen de persoonlijke vrijheid die we ervaren (denk maar aan een politiestaat) en de manier waarop we in het leven staan (positief, op elkaar gericht) een belangrijke rol. Door de toegenomen individualisering, toename van gebroken gezinnen, afgenomen rol van kerk en politieke ideologie, neemt de onzekerheid en onveiligheid de laatste jaren toe. Dus we hebben steeds meer geld, maar ook steeds meer stress.

Wat kunnen we nu doen om ons geluk als samenleving te vergroten? Bij iedere persoonlijke of publieke beslissing kunnen we ons afvragen: ‘waar worden we met zijn allen het meest gelukkig van?’ Dan kunnen we er voor kiezen om de inkomensverschillen minder groot te maken en inzetten op een zeer actief werkgelegenheidsbeleid met een sterk sociaal vangnet. In het onderwijs moeten we minder sturen op presteren, maar ons meer richten op het bijdragen van geluk bij anderen. Omdat veel mensen erg ongelukkig worden van psychisch leed, moet meer in psychische zorg worden geïnvesteerd.

Op het gebied van persoonlijke ontwikkeling kunnen we zelf inzetten op een positieve, ruimhartige vergevingsgezinde geest die uit is op harmonie.

Conclusie

Als zoon van een middenstander is een gerichtheid op ‘geld verdienen’ er met de paplepel ingegoten. En om een zaak draaiende te houden is dat natuurlijk ook belangrijk. De vraag of het goed was voor de zaak stond altijd centraal. Maar de vraag of wij (mijn ouders, de kinderen, de klanten, etc.) er allemaal wel gelukkiger van werden, werd niet of nauwelijks gesteld. Geluk was meer een toevallig bijproduct dan een doel. Wat gold voor ons middenstandsgezin geldt nog steeds in sterke mate voor onze samenleving. Onze economische groei is voor iedereen vanzelfsprekend, terwijl een gerichtheid op geluk het domein blijft van psychologen en andere geitenwollensokken-types. Daarom is zo leuk dat Layard als econoom dit aan de kaak stelt. Niet met een ideologie, maar met statistieken gaat hij de huidige welvaartsmaatschappij te lijf.

De conclusie dat we zowel in het persoonlijke leven als in het publieke leven ons maximale geluk centraal moeten stellen is misschien wat voor de hand liggend. Maar als we er met zijn allen in de praktijk ook naar gaan handelen, krijgen we een aanmerkelijk beter leven. Laat ik zelf vandaag maar eens gaan beginnen….