Boekbespreking door Frans van Schijndel

Statusangst - Alain de Botton 

Alain de Botton (1967) is geboren in Zwitserland en woont in Londen. Hij heeft diverse (filosofische) publicaties op zijn naam staan. Over statusangst heeft hij een Tv-serie gemaakt. Meer informatie over de schrijver: http://www.alaindebotton.com

Voor wie?

Het boek is interessant voor iedereen die eens kritisch wil nadenken over het belang van zijn of haar carrière.

Samenvatting

Statusangst is de kwellende gedachte dat je maatschappelijke positie in onvoldoende mate bereikt of kwijtraakt. Niemand praat er graag over (net zoals bij jalousie), maar statusangst veroorzaakt bij een grote groep mensen veel leed. Waardoor ontstaat statusangst? Een hoge maatschappelijke positie levert natuurlijk geld, roem en invloed op. Maar de werkelijke behoefte die daar achter zit is de behoefte aan liefde en aandacht. Je wil gezien worden. Als je status laag is word je al snel over het hoofd gezien. En al helemaal door snobs (iemand die zijn vrienden kiest op basis van macht en positie). Daar komt bij dat je hoge verwachtingen krijgt opgelegd. Door je omgeving èn jezelf. Daarmee is de kans op blijvend succes en daarmee een goed gevoel van eigenwaarde vrijwel onhaalbaar. Zeker als je weet dat je afhankelijk bent van allerlei factoren waarover je geen controle hebt. Was vroeger je lot bestemd door de klassenmaatschappij, in de meritocratie (systeem, waarin sociale status is gebaseerd op verdiensten) heb je gelijke kansen en wordt daarmee geheel zelf verantwoordelijk voor je succes en falen.

Volgens De Botton ligt de oplossing in opvattingen uit de filosofie, de kunst, de politiek, het christendom en de Bohème. Als we ons verdiepen in de achterliggende ideeën hiervan worden we ons bewust van de relatieve waarde van een hoge maatschappelijke status zoals die in huidige westerse samenleving gehanteerd wordt. Zo geven bijvoorbeeld de filosofen ons het inzicht dat een oordeel van je omgeving niet een goed oordeel hoeft te zijn (Chamfort: ‘Geen slechtere opinie dan de publieke opinie’). En het christendom geeft een (deel)oplossing voor statusangst door het onderschrijven van zowel de gelijkheid als ook de sterfelijkheid van mensen. Het toekomstbeeld van het verpleeghuis of kerkhof kan ons een heel ander gevoel geven over het belang van onze huidige maatschappelijke status. De bohémiens hebben ons geleerd dat er alternatieve manieren zijn om een leven een zinvolle en ‘fatsoenlijke’ invulling te geven. Met deze opvattingen is de statushiërarchie niet afgeschaft maar worden andere criteria zoals bijvoorbeeld integriteit, eerlijkheid, liefde en vriendschap belangrijker. Er wordt nog altijd een duidelijk onderscheid gemaakt tussen slagen en falen, goed en slecht, beschamend en eervol, maar tegen de waarde van deze begrippen wordt anders aan gekeken. Het ontberen van een hoge status in de traditionele zin wordt hierdoor aanmerkelijk draaglijker. 

Conclusie

Op de vraag ‘Heeft u statusangst?’, zullen maar weinig mensen volmondig ‘Ja’ antwoorden. Daarentegen zijn naar mijn overtuiging velen al of niet bewust ontevreden of teleurgesteld over hun carrière. Ook voelen velen de druk om het tempo van hun carrièreverloop op pijl te houden. Een meer aansprekende titel voor dit boek moet dan ook te bedenken zijn. Waar komen deze gevoelens van ontevredenheid en onzekerheid toch vandaan? Kun je ook op aan andere manier anders tegen je carrièreverloop aankijken? Het is aardig dat hierover eens een boek aan wordt gewijd. Je vindt geen hagelnieuwe zienswijzen of concepten, maar statusangst wordt een keer goed op de kaart gezet. Zonder te psychologiseren, zet De Botton helder uiteen waardoor onze statusangst wordt veroorzaakt. De recente ontwikkelingen die van invloed zijn op onze maatschappelijke positie worden in een breder, historisch perspectief geplaatst. De oplossingen waar De Botton vervolgens mee komt, maken het zeker geen therapeutisch zelf-hulp boek maar kunnen je wel aan het denken zetten. De verzameling ideeën uit de filosofie, kunst, politiek, christendom en de bohème kunnen absoluut relativerend werken.  Zeker als je er wat langer en intenser bij stilstaat. Statusangst is een leesbaar en leuk geïllustreerd  boek wat je in een (vakantie)periode kan helpen te reflecteren op je innerlijke positie ten opzichte van je maatschappelijke carrière.

Rating:

2004, prijs: € 22,50